Istorijat dijalektološkog odseka

U okviru Dijalektološkog odseka istražuju se narodni govori na celom srpskom etničkom i jezičkom prostoru. Monografski se obrađuju lokalni idiomi, utvrđuju fonološke, morfološke i dr. izoglose, prikuplja i obrađuje onomastička i leksička građa. Sarađuje se na međunarodnim lingvističkim atlasima, pre svega na Opšteslovenskom lingvističkom atlasu, a u toku je i izrada Srpskog dijalektološkog atlasa.

Dijalektologija je od formiranja Instituta za srpski jezik (Srpske akademije nauka i umetnosti) imala visoko mesto među disciplinama obuhvaćenim njegovim aktivnostima. Uz Leksikografski odsek postojala je i Dijalektološka sekcija, tj. odsek, na kome su već prve, 1947. godine studenti-stipendisti ekscerpirali leksiku iz dijalektološke literature i započeli sa veoma uspešnim i plodotvornim dijalektološkim terenskim istraživanjima. Odmah sledeće, 1948. godine formiran je Onomastički odbor, koji je rukovodio prikupljanjem onomastičke građe.

S projektnim načinom finansiranja nauke početkom ovoga veka, a po odluci Akademijinog Odeljenja jezika i književnosti iz 2002. godine, dijalektologija se formalno vraća u Institut kroz realizaciju projekta Dijalektološka istraživanja srpskog jezičkog prostora, čime je pozitivno odgovoreno na molbu rukovodioca projekta i tadašnjeg direktora Instituta dr Slobodana Remetića „da dalji rad na poslovima iz oblasti dijalektologije i onomastike bude projekat od nacionalnog značaja pod staranjem SANU, a da se (…) angažovanje stručnjaka obavi preko Instituta“. Projekat je predstavljao, do sitnih pojedinosti, nastavak institutskih poslova uglavnom započetih pre osam decenija. Značajno mesto među postavljenim zadacima pripalo je obradi sadržaja bogatih kartoteka formiranih tokom višedecenijskog rada dvaju naučnih odbora SANU (Odbora za dijalektološke atlase – osnovanog kao Međuakademijski odbor za dijalektološke atlase, a nakon ukidanja međuakademijskih odbora poverenog na staranje Odeljenju jezika i književnosti SANU, i Odbora za onomastiku). Sticajem povoljnih okolnosti, već je tokom 2005. godine za rad na Projektu primljeno čak petoro saradnika. Prioritet je bio dat Srpskom dijalektološkom atlasu (SDA), a neprekinuto su ispunjavane obaveze vezane za nacionalni sektor Opšteslovenskog lingvističkog atlasa (OLA), uz koordinaciju profesora Slobodana Remetića, kao predsednika obeju nacionalnih komisija (Komisije za SDA i Srpske nacionalne komisije za OLA). Posebna pažnja poklanja se pribiranju, odnosno spasavanju jezičkog blaga iz krajeva koji su tokom poslednjih ratnih događaja privremeno ostali bez srpskog stanovništva (prostor bivših jugoslovenskih republika Bosne i Hercegovine i Hrvatske, Autonomne pokrajine Kosova i Metohije). Predmet istraživanja, odnosno krajnji cilj rada, jeste prikupljanje i obrada  dosad nesakupljenog, kao i obrada ranije prikupljenog, srpskog jezičkog blaga, celovitog u tematskom i geografskom pogledu. U Institutu se nakon ukidanja projekata osniva Dijalektološki odsek, koji danas ima 13 saradnika, a neki od njih smešteni su i u prostorijama Ogranka SANU u Novom Sadu i Nišu.